Życiorys i kult Świętej Małgorzaty
Święta Małgorzata – dziewica i męczennica Żyła na przełomie III i IV w. w Antiochii Pizydyjskiej, jedna z Czternastu Świętych Wspomożycieli. Jej imię jest pochodzenia greckiego, wywodząc się od pospolitego słowa margarit-s „perła”, w języku łacińskim brzmi margarita.
Według zachowanego podania św. Małgorzata była córką pogańskiego kapłana, lecz została nawrócona na chrześcijaństwo przez swoją opiekunkę, która zajmowała się nią po śmierci matki. Za czasów panowania cesarza Dioklecjana miały miejsce prześladowania chrześcijan. W tym właśnie czasie zakochał się w niej rzymski namiestnik, którego św. Małgorzata nie chciała poślubić, odpowiadając, że jej serce należy do Chrystusa. Była w związku z tym torturowana, więziona, a w końcu ścięta około roku 303-305.
W średniowieczu jej kult jako świętej był bardzo rozpowszechniony. Przyjął się wizerunek św. Małgorzaty poskramiającej smoka, zgodnie z przekazem, który głosi, że gdy była więziona, ukazał się jej szatan w postaci smoka piekielnego. Św. Małgorzata miała przepędzić go znakiem krzyża. Na obrazach przedstawiana jest jej postać stojąca na smoku i godząca w jego paszczę wydłużonym krzyżem. Rzadziej spotyka się wizerunek ze św. Małgorzatą powstrzymującą smoka lejcami. Mimo że nie należała do królewskiego rodu, jest często przedstawiana w koronie na głowie, co ma podkreślić jej szlacheckie pochodzenie. Często też trzyma w dłoni gałązkę palmową jako symbol męczeństwa.
Urodziła się w rodzinie pogańskiego kapłana Edezjusza (Edyzeusza) w Antiochii Pizydyjskiej. Jej matka zmarła bardzo wcześnie i dziewczynką zajmowała się mamka, która była chrześcijanką. Potajemnie ochrzciła dziewczynkę i wychowywała ją w wierze i bojaźni Bożej. Gdy do Edezjusza dotarło, że jego córka wyznaje wiarę w Jezusa Chrystusa i mimo jego gróźb, nie chciała wyrzec się tego, co dla niej najważniejsze, wygnał ją z domu. Św. Małgorzata zamieszkała z mamką i zajmowała się wypasem owiec.
Jej uroda przyciągnęła uwagę rzymskiego namiestnika Olibriusza, a gdy dziewczyna odrzuciła jego zaloty, mówiąc iż jej jedynym oblubieńcem jest i będzie Pan Jezus, urażony urzędnik postanowił się zemścić. Sędzia, przed którym Olibriusz ją oskarżył, nakazał ją pojmać i doprowadzić przed siebie. Gdy żadnymi namowami, ani groźbami nie można było skłonić dziewczyny do złożenia hołdu bożkom, wtrącono ją do więzienia. Tam miał jej się pokazać diabeł, który przybrał postać smoka i połknął ją. Św. Małgorzata miała przy sobie mały krzyż i tak nim drażniła trzewia potwora, że ten w końcu pękł, uwalniając ją (stąd uważano ją za patronkę rodzących). Próbując złamać jej charakter poddawano ją różnorakim torturom – rozrywano jej ciało żelaznymi grzebieniami, palono ogniem i wrzucano do lodowatej wody. Widząc, że nic tym nie wskórają oprawcy nakazali ją ściąć, 20 lipca 304 roku. Ciało męczenniczki pochowała potajemnie pobożna wdowa.
Kult św. Małgorzaty (Maryny) rozwinął się bardzo wcześnie na Wschodzie, skąd najprawdopodobniej dzięki krzyżowcom, dotarł do Francji, Niemiec i Anglii, czyniąc z młodej i pięknej dziewicy jedną z najbardziej czczonych w średniowieczu męczenniczek. Relikwie wywieziono w Antiochii w 980 roku, w 1145 trafiły do Montefiascone, gdzie są przechowywane do dziś w katedrze pw. św. Małgorzaty. Część relikwii w 1213 roku mieli otrzymać benedyktyni w Wenecji.
Św. Małgorzata Antiocheńska wraz ze św. Katarzyną Aleksandryjską, św. Dorotą i św. Barbarą to Virgines Capitales, czyli cztery najważniejsze dziewice i męczennice. Święta należy również do grona Czternastu Świętych Wspomożycieli, których wstawiennictwo u Boga jest w każdej potrzebie szczególnie skuteczne.
Kult św. Małgorzaty Antiocheńskiej na ziemiach polskich ma swe początki w XII wieku, ale jego rozkwit przypada na wiek XV. Ku czci św. Małgorzaty, męczennicy, wystawiono w Polsce ponad 70 kościołów, ale ołtarzy i obrazów jej poświęconych jest znacznie więcej. Wizerunek tej Świętej figuruje w herbie Nowego Sącza, Ożarowa, Przysuchy, Szczekocin, Sawina, Tomaszowa Mazowieckiego, Tucholi i Golubia-Dobrzynia.
Przysłowia o św. Małgorzacie:
· Deszcz na św. Małgorzatę jest orzechom na stratę.
· Kiedy w św. Małgorzatę kropi, siano źle się kopi.
· Św. Małgorzata zapowiada środek lata.
· W dzień św. Małgorzaty pierwsze gruszki do chaty.
· W św. Małgorzatę skąd wiatr duje, drogę po zboże toruje.
Św. Małgorzato, któraś młodość i piękno umiała poświęcić Temu, który jest pięknem najwyższym – miej nas w opiece!
Św. Małgorzato, któraś dała przykład odwagi i trwałości w wierze – miej nas w opiece!
Św. Małgorzato, któraś walczyła z groźną bestią – ucz nas jak walczyć z wszelkim złem!
Daj nam siły w przeciwnościach, wspieraj swoim męstwem i doprowadź do Królestwa Miłości.
Ucz nas przykładem życia przyznawać się do Chrystusa, który nas wybrał i ukochał.
PIEŚŃ DO ŚW.MAŁGORZATY
O Chryste, źródło czystości i dawco siły w męczeństwie,
Nagradzasz świętych za cnoty, więc przez nich przyjmij te modły.
Sławimy dzisiaj z radością Dziewicę pełną odwagi:
Za czystość serca i mękę podwójną cieszy się chwałą.
Przez mężne wiary wyznanie złożyła z życia ofiarę.
I cierpiąc ciała katusze oddała ducha w Twe ręce.
Przykładem odtąd się stała, jak lęk zwyciężać należy
I gardzić świata ponętą, by pełnię wiary osiągnąć.
Niech jej przyczyna za nami wyjedna Twe miłosierdzie,
Uwolni z grzesznych skłonności i Twojej łasce nas podda.
Domem i nami wszystkimi opiekuj się, Małgorzato.
Wspieraj modłami swoimi, byśmy dojść mogli do Boga.
LITANIA DO Św. Małgorzaty
Kyrie eleison, Chryste eleison, Kyrie eleison.
Chryste, usłysz nas. Chryste, wysłuchaj nas.
Ojcze z nieba, Boże, zmiłuj się nad nami.
Synu Odkupicielu świata, Boże, zmiłuj się nad nami.
Duchu Święty, Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Trójco, jedyny Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Małgorzato, w Panu rozmiłowana, módl się za nami
Święta Małgorzato, któraś młodość i piękno poświęciła Chrystusowi,
Święta Małgorzato, dziewico i męczennico,
Święta Małgorzato, dla wiary gotowa na męczeństwo,
Święta Małgorzato, w oblubieńczej miłości stała,
Święta Małgorzato, dziewico wielkich ideałów,
Święta Małgorzato, wzorze młodzieńczej odwagi,
Święta Małgorzato, Pana nad życie ceniąca,
Święta Małgorzato, niewiasto nadziei niezłomnej,
Święta Małgorzato, w cierpieniu wytrwała,
Święta Małgorzato, w pokusie mężna,
Święta Małgorzato, zwyciężająca smoka piekielnego,
Święta Małgorzato, Bogu do końca oddana,
Święta Małgorzato, mocą krzyża zwycięska,
Święta Małgorzato, aż do śmierci wierna,
Święta Małgorzato, perło wśród męczennic,
Święta Małgorzato, z grona Czternastu Świętych Wspomożycieli,
Święta Małgorzato, ze wstawiennictwa słynąca,
Święta Małgorzato, opiekunko rolników,
Święta Małgorzato, chroniąca płody ziemi,
Święta Małgorzato, broniąca od ognia i burzy,
Święta Małgorzato, wspomożenie oczekujących potomstwa,
Święta Małgorzato, zaradzająca bezpłodności,
Święta Małgorzato, patronko niewiast brzemiennych,
Święta Małgorzato, wspierająca kobiety rodzące,
Święta Małgorzato, patronko położnych,
Święta Małgorzato, ratująca z trudno leczących się chorób,
Święta Małgorzato, wsparcie ludzi w ciężkich sytuacjach życiowych,
Święta Małgorzato, patronko naszej parafii,
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, przepuść nam,
Panie. Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, wysłuchaj nas,
Panie. Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami.
- Wstawiaj się za nami święta Małgorzato.
W. Abyśmy oczyściwszy serca, Boga oglądać mogli.
Módlmy się.
Boże, który w świętej Małgorzacie, dziewicy i męczennicy, zostawiłeś na świetlany przykład czystości i męstwa +, spraw niech jej zasługi wyjednają nam łaskę wierności Chrystusowi * i wspomogą nas we wszystkich naszych potrzebach. Przez Chrystusa Pana naszego. Amen
lub
Święta Małgorzato, Męczenniczko Pańska, któraś w mocnym zaufaniu ku Bogu pokonała złego ducha i zniweczyła chytre jego zamysły, uproś nam łaskę u Boga, abyśmy również wszelkim nagabywaniom i pokusom jak najusilniej opierać się mogli, a tym samym wiecznej zguby i zatracenia uniknęli. Przez Chrystusa Pana naszego, który z Ojcem żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg przez wszystkie wieki wieków. Amen.
